Lễ hội Katê: Di sản văn hóa phi vật thể và những trải nghiệm độc đáo

Giới thiệu Lễ hội Katê

Lễ hội Katê là một trong những lễ hội lớn nhất của đồng bào dân tộc Chăm, mang đậm giá trị văn hóa truyền thống và là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội thường diễn ra trong ba ngày, bắt đầu từ ngày mùng 1 tháng 7 Âm lịch Chăm lịch, là dịp để tưởng nhớ các vị thần, các vị vua có công với đất nước và cầu mong một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Nguồn gốc và ý nghĩa Lễ hội Katê

Theo truyền thuyết của người Chăm, Katê là lễ hội lớn nhất, thiêng liêng nhất, gắn liền với tín ngưỡng và đời sống tâm linh của họ. Lễ hội này bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ nữ thần Pô Ina Nagar – vị thần được xem là mẹ xứ sở, người cai quản mọi điều tốt lành. Lễ hội Katê là dịp để đồng bào Chăm bày tỏ lòng thành kính, biết ơn đối với thần linh và tổ tiên. Đồng thời, đây cũng là dịp để mọi người cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc và sự phát triển của cộng đồng.

Câu thành ngữ “Cham saai Raglay adei” (người Chăm là chị, người Raglay là em) thể hiện mối quan hệ gắn bó sâu sắc giữa hai dân tộc anh em này. Theo truyền thuyết, họ cùng chung mẹ là nữ thần Pô Ina Nagar. Sự tích về việc chia nhau giữ y trang tổ tiên đã minh chứng cho vai trò và sự gắn kết này. Nghi thức giao nhận y trang chính là một phần quan trọng mở màn cho Lễ hội Katê, thể hiện sự tôn kính với quá khứ và giữ gìn bản sắc dân tộc.

Thời gian và địa điểm diễn ra Lễ hội Katê

Lễ hội Katê của người Chăm được tổ chức hàng năm vào các ngày mùng 1, mùng 2 và mùng 3 tháng 7 Chăm lịch. Năm 2025, lễ hội này diễn ra từ ngày 20 đến 22 tháng 10. Lễ hội được tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau, nhưng tập trung chủ yếu tại các đền tháp Chăm và làng văn hóa của đồng bào Chăm ở các tỉnh như Ninh Thuận, Bình Thuận, Khánh Hòa.

Đặc biệt, năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi tỉnh Khánh Hòa chính thức tổ chức Lễ hội Katê sau khi sáp nhập với Ninh Thuận. Sự kiện này nằm trong khuôn khổ Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Katê của đồng bào Chăm giai đoạn 2025 - 2030”, với mục tiêu kép là vừa giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa phát triển Katê thành sản phẩm du lịch đặc trưng.

Các hoạt động chính trong Lễ hội Katê

Lễ hội Katê bao gồm nhiều nghi lễ và hoạt động văn hóa đặc sắc, phản ánh rõ nét đời sống tinh thần và bản sắc của dân tộc Chăm:

• Lễ nghinh rước y trang: Đây là nghi lễ mở đầu quan trọng, thể hiện sự tôn kính đối với tổ tiên và vua chúa. Y trang của các vị vua, nữ thần được rước từ làng về đền tháp trong không khí trang nghiêm và náo nhiệt.
• Lễ dâng y: Đoàn người rước y trang lên đỉnh tháp, thực hiện nghi lễ thay y cho các vị thần. Đây là nghi thức thiêng liêng, thể hiện sự nối tiếp và gìn giữ các giá trị truyền thống.
• Lễ cúng tại đền tháp: Các vị chức sắc thực hiện các nghi lễ cúng bái, cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
• Các hoạt động văn hóa cộng đồng: Bên cạnh các nghi lễ chính, lễ hội còn có các hoạt động như biểu diễn nghệ thuật dân gian, các trò chơi dân gian, ẩm thực truyền thống, góp phần tạo nên không khí vui tươi, sôi động.

Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Katê

Lễ hội Katê không chỉ là một sự kiện văn hóa mà còn là tài sản quý giá cần được bảo tồn và phát huy. Việc phát triển lễ hội thành sản phẩm du lịch đặc trưng không chỉ góp phần quảng bá văn hóa Chăm mà còn tạo động lực phát triển kinh tế cho địa phương. Đề án bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Katê giai đoạn 2025 - 2030 tại Khánh Hòa, với tổng kinh phí hơn 10,3 tỷ đồng, tập trung vào ba trụ cột chính: hỗ trợ phần lễ truyền thống, đầu tư hạ tầng di tích và phát triển các hoạt động văn hóa - du lịch đi kèm.

Các hoạt động này nhằm mục đích phát triển bền vững, đảm bảo sự hài hòa giữa việc giữ gìn bản sắc văn hóa và khai thác tiềm năng du lịch, mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Kết luận và lời khuyên cho du khách

Lễ hội Katê là một minh chứng sống động cho sự phong phú và đa dạng của văn hóa Việt Nam. Việc tham dự lễ hội không chỉ là cơ hội để khám phá những nét đẹp văn hóa độc đáo của dân tộc Chăm mà còn là dịp để trải nghiệm không khí lễ hội sôi động, ý nghĩa. Nếu có dịp đến với vùng đất nắng gió Ninh Thuận hoặc Khánh Hòa vào dịp này, đừng bỏ lỡ cơ hội tham gia và cảm nhận trọn vẹn những giá trị văn hóa mà Lễ hội Katê mang lại.

Để có một chuyến đi trọn vẹn, du khách nên tìm hiểu trước về lịch trình cụ thể của lễ hội tại các địa phương và chuẩn bị trang phục phù hợp để hòa mình vào không khí trang nghiêm nhưng cũng đầy náo nhiệt của lễ hội.